Showing posts with label Ramdang Thawng. Show all posts
Showing posts with label Ramdang Thawng. Show all posts

Sunday, February 19, 2012

Tuluk ramhun changtu, Xi Jinping US a tlawng


Tuluk ramhun changtu, Xi Jinping cu USA ram ah a tlawng i ninga chung caam aa tim. Hmailei ah Tuluk ram hrauitu a si te lai tiah zaran mipi nih an zumhmi Xi Jinping (kum 59) cu Air China vanzuanglawng in Washington khualipi vanzuanglawng dinhnak hmun ah a phan. USA ram a tlawn hlan ah Xi Jinping nih “USA nih Asia leiṭhen ah ralkap thazaang a chapnolhmi cu ka lungtlinglo” tiah a chim.

US ramchung thanhca minthang taktak simi, The Washington Post nih biahal an tuahnak ah Xi Jinping nih “Asia ram cu remdaihnak le ṭhanchonak a duhmi kan si ruangah USA ram nih Asia leiṭhen ah ralkap thazaang a chapnolh micu kan hnatla lo” tiah a chim. US ramhun, Barak Obama nih “ramdang, hmunhma dang ahcun US ralkap thazaang ṭhumh kan timh nain Asia leiṭhen ahcun timhlamhnak kan ngeilo” tiah a chim.

Hmasabik an biaruahnak ah ramhnih karlak chawlehthalnak le nuhrin covo konglam hi a hleiin an i ruah. Xi Jinping nih Tuluk ramchungah nawlvo ṭhanchonak he pehtlai in remh ṭhan ding thil tete a um rih tiah phuannak bia a chim. Obama nihcun remdai tein a ṭhangcho cuahmahmi Tuluk ram cu ṭhatnak leiin a hmuh. Asinain, Tuluk ram cu cungpar leiah a ṭhang chochin lengmang bantukin a runven dingmi thil tampi a um timi cu a cohlan awk a si tiah a chimnolh.

US le Tuluk ramhnih karlak chawleh chawhrawlnak ah u-ting nau-zo tein an i pehtlaihkhawhnak lai zong Obama nih halnak a tuah. Culawng siloin, Tuluk ramchung ah nawlvo a karhcho khawhnak hnga kan in ṭanpi penghna tiah thazaang peknak bia zong a chim.

Xi Jinping nih US le Tuluk ramhnih pehtlaihnak ah i naihniam deuh in pehtlaih a duh i pakhat le pakhat i hmuhthiamlonak le i zumhlonak a tlawmdeuh khawhnak hnga kan i zuam a hau tiah a chim. Xi Jinping cu cacawn nithum ni zaanlei ah Iowa ramkulh ah a tlawng. Zaran mipi nih tulio Tuluk ramhun Hu Jintao chaang khotu ding cu Xi Jinping a si tiah an zumh caah US nih Tuluk ramhun chuan cu zohhlai chungnak caanṭha an ngei kho.

Iran, Korea vawlei fonghlei ram le hruhrang i thahnak dohnak konglam ah US nih a ngeihmi phung le lam, dun le dan he pehtlai in Tuluk zong nih chim ve dingin timhlamhnak a ngeihnak kong Xi Jinping nih a chim. Khat talei kam ah US nih Tuluk cu ram pakhatpi ah a cohlan, nain Taiwan le Tibet zalonnak caah an cawlcanghnak cu doh dingin halnak a tuah.

Ramhnih tangka thlennak konglam he pehtlaih in US ṭuanvo ngeitu hna nih mahzawn lawng i ruat tilo dingin le lung i thlen dingin Tuluk sin ah halnak an rak tuah. Republican Party nih tukum US ramhun thimnak caah an thim chungmi, Mitt Romney zong nih US ramhun ah nan ka thim ahcun Tuluk cu US dollar le Tuluk yuan tangka thlennak ah miaknak lawng a bawhmi a si tiah zapi sin ah ka phuan lai tiah mipi sin ah a chim. __ Washington Post, BBC

Thonginn kangh ruangah thongtla 300 leng an thi


Honduras ram, Comayagua khua i a ummi thonginn pakhat a kangh ruangah thongtla minung 300 leng a nunnak liam i 21 fak ngaiin hma an pu. Kum hrabu chungah meikangh ruangah a thimi miluzat an tambiknak zong a si tiah nawlngeitu hna nih an chim. Thonginn a kangh lio ah mibawmchantu pawl nih an va zuanhhnawh hna ko nain thonginn tawh an hmuhlo ruangah tubantuk in thongtla nunnak tampi a liamnak hi a si.

Mei thattu le bawmchantu lei chimnak nawlngeitu Garcia nih “kan bawmchan kho dih hna lo, a ruang cu tawh kan hmuhlo ruangah a si, cun tawh kengtu minung zong kan hmuh hna lo caah a si” tiah a chim. Cun Garcia nih “thongtla minung 100 cu mei nih a nun pahring in a thah hna” tiah a hmuhtonmi a chim. Tuanvo ngeitu hna nih meikangh aa thawhnak a hrampi cu an hlathlai cuahmah lio a si.

Honduras ramhun Porfirio Lobo nih thonginn zohkhenhnak ah ṭuanvo ngeitu upa vialte cu an rian in a dinhter dih hna. Ramhun Porfirio Lobo nih “hi bantuk thil a cangmi cu cohlan khawh a si lo, zeiruang ah hi thil hi a can i a ho dah ṭuanvo ngeitu a si timi hi fiangfai tein dothlatnak kan tuah lai” tiah a chim. A nunnak himmi hna caah thlopbul man bawmhchanhnak pek ding in le taangtakmi chungkhar hna caah ruak i chuannak caah a dihmi vialte bawmhchanhnak pek ding in Porfirio Lobo nih bia aa kam. ___ AP

UN nih Syria cozah sual a phawt


UN General Assembly meṭing nih ramchung mipi hna cung nawlvo buar ruangah Syria ramhun Bashar al-Assad cu fakngaiin an mawhchiat i sualphawt biachahnak zong an tuah. Syria ramhun Bashar al-Assad cungah UN nih a tuahmi biachahnak cu me-thlaknak in ram 137 nih an hnatlaknak an langhter i ram 12 nih an hnatla lo. Ram 17 cu an i laklawh i me (vote) an thlalo.

Biachahnak an tuahmi cu a hleikhun in Syria ramhun Bashar al-Assad nih a ṭhutnak kaltaak dinghi a si. Vawleicung remdaihnak caah riankhinhmi bu United Nations (UN) nih biachahnak a tuahmi cungah a lungtling lomi ram chungah Russia le Tuluk zong an i tel.

UN kusale pawl meṭing pi nih biachahnak a tuahmi cu rumro in zulh dingmi biachahnak cu a silo. Nain, Syria ramchung buaibainak konglam ah ramkip nih zeitindah an hmuhcio timi thinlung kha fiangfai tein a langhter. “Syria mipi hna cungah zaangfah zawnruahnak ngeilo in sualnak nganpi an tuah” tiah Syria cozah cu UN chungṭuan Ban Ki-moon nih sual a phawt. Cunlawng siloin, ramchung mipi hna cungah ṭihnung hriamnam he an kah hnanak cu ngol zawkzawk dingin Ban Ki-moon nih halnak a tuahnolh. Cacawn nili ni ah Daraa le Hama khuakam ah cozah he an i kahdohnak le Syria ramchung hmunzakip buaibainak ah minung 24 nunnak ni nikhat ah a liam. __ New York Times

Bangkok bom puah ruangah Israel nih Iran a mawhchiat


Thailand khualipi, Bangkok ah Iran pa pakhat nih bom a puah i amah ke lila bom nih tan lakin a puahhnawh i fakngaiin aa hliam. Bom puahnak hmunhma pawngkam i a ummi minung 4 zong an i hliam tiah nawlngeitu hna nih thawng an zamh. Bom puahtu Iran pa cu Bankok khuachung i inn a hlannak ah bom a puah hmasa. Cutlawmpal a rauh ah Taxi a hlan i a maungtupa nih ka duhnak ah a dirlo ti ruangah bom cu a puahnolh tiah cozah nawlngeitu hna nih an chim. Cun cacawnnak sianginn kam i minung an i butbiknak zalam cungah palik pawl zong kutcheh bom in puah aa tim rih hna tiah an chimnolh.

Bom puahtu Iran pa a umnak innkhaan chung an chekhlai tikah a puakkhomi hriamnam pawl an hmuh. Zeiruangah, a innchung ah hibantuk a puak khomi hriamnam pawl a chiah ticu fiangfai in an hngal khorih lo. Bom puahtu pa sin ah Iran ramchung luhchuah khawhnak lehhmah, Iran passport cauk hmete an hmuh. Bom puahtu pa umnak innkhaan chungin Iran miphun pakhat a zaam lio kan hmuh tiah palik pawl nih an chim.

Thailand cozah lei nawlngeitu hna nih Bangkok bom puah ruangah lunghrinhmi Iran miphun pathum cu kan tlaih hna tiah thawng an thanh. Minung pahnih cu bom a puahdih caangka in an tlaihcolh hna. A pathumnak an tlaihmi Iran pa cu Malaysia khualipi, Kuala Lumpur vanzuanglawng dinhnak hmun ah an tlaih. Tubantuk thil a cangmi hi vawleicung ramkip i a ummi Israel ram palai pawl thah dingin Iran ram nih a tuahmi neh le nang a si tiah Isreal nih sual a phawt.

Bangkok lawng siloin India le Gorgia ram zongah Israel palai zung hmuichon in bom a puak. Hi bom a puakmi pathum cu Iran ram he pehtlaihnak a ngei tiah Singapore a tlawng liomi Israel runvennak lei vuanci, Ehud Barak Iran cu sawl a phawt. Hi thil a cangmi kan zoh tikah Iran le amah lei aa komhmi ram hna cu hruhrang rianṭuan an tim tihi a langhter tiah sual a phawtnolh. Tubantuk thil a cangmi nih Thailand le Iran ramhnih karlak kum caansuapi an i pehtlaihnak cu ṭhihphaih dingin Iran nih timhlamhnak a ngei tiah Israel nih a mawhchiat rih. Israel nih sual a phawt micu Iran nih a al. __ Reuters, AFP

Sunday, November 20, 2011

Ni fate, nungakno 4 leng he sualnak a tuahtu, Gaddafi

Aana hmangin ram a rak uktu, Lybia ramhun hlun Muammar Gaddafi cu England siangpahrang fapa pakhat a simi, Prince Andrew he ramhnih karlak chawleh hrawlnak caah ton biaruahṭinak an ngeihhlan, caan tlampal aa duh ah a tlawmbik nu pali he an it tiah chimphuannak an tuah.

Lybia ramhun hlun Muammar Gaddafi cu nu le pa sualnuamhnak lei ah a hakkau ngaimi a si lengah thazaang ṭhawnnak sii din nih a sal ruangah a cawngtu asiloah a thlopbultu (nurse) nih i sum dingin a forhfial lengmangmi a si.

Aana a hmangtukmi Libya uktu hlun Muammar Gaddafi cu amah dohtu hriamtlaibu pawl nih kanhnu thla chungah an rak thah. A nuncan ziaza fihawk a simi, Muammar Gaddafi konglam cu kum 7 chung, amah kuttangah salrian a ṭuanmi sinum pa pakhat nih a phuan. Rawlchuan thiam pakhat a simi, Faisal (kum 29) cu Muammar Gaddafi le Prince Andrew an i ton lio ah rawlchuangtu a rak si i an ram nunphung he aa tlakmi rawl a rak chuanpiak hna. Prince Andrew cu a luancia 2008 lioah Libya uktuk, Muammar Gaddafi he biaruahnak an rak ngeihnak kong nawlngeitu hna nih fianternak an tuah. “Arab hruaitu hlun, Muammar Gaddafi nih a ka danghmi rawl cu a thaw taktak, ka chan chungah hibantuk rawlthaw hi ka ei ballo” tiah Prince Andrew nih rawlchuangtu Faisal sinah a chim.

Mummar Gaddafi kuttang rianbawmtu minung pakhat nih “Gaddafi le Prince Andrew cu Libya le Britian ramhnih karlak zinan (oil) chawhrawlnak caah lungtlinnak biahren an tuah” tiah a chim. “Zeiruangah dah, Muammar Gaddafi cawngtu minunghi kumno nungak lawngte an si tihi Prince Andrew nih a ruahawk a theilo” tiah Faisal nih a phuan. Cun “A tlawmbik nunngakno 4, a caancaan ah 5 he ni fate an it ṭi. Nungakno hna caah Muammar Gaddafi he ihṭi cu tuah lengmangmi ziaza ah aa cang” tiah a phuannolh.

Faisal nih “Nungakno an dihlak in Gadaffi he nu le pa sualnak an tuah dih. Gaddafi nih amah diriamhnak a tuahthiamtu cu inn le lo kaupi le tangka tampi a pek hna ruangah mirum ah an i chuah” tiah Sunday Times sinah a chim. Cun Faisal nih “Gaddafi he a it ṭimi nungakno a cheu cu an takpum chunglei ah fahnak an intuar, micheu cu ihkhun cungin siizung lei ah thlopbul dingin kalpi an si” tiah a chimnolh.

Gaddafi cu ni nikhat ah Viagra timi nu le pa sualnak caah thazaang ṭhawnnak a chuahter khotu (pa fa ngeikholomi caah sermi) sii hakkauh in tamtuk a din lengmang ruangah amah a cawngtu, Ukrainian miphun (nurse) nih tlawmdeuh din dingin ralrinnak a pek. Tripoli University ah biachimnak a tuah dihhnu ah Gaddafi nih nunngakno pakhat cu a auh i sianghleiruun pawngkam i a ummi ihnak khaan pakhat chungah a luhpi.

“Gaddafi nih a rianbawmtu minung pakhat cu Paris khualipi chung i a ummi, nu le pa sualnuamhnak caah a herhmi thil tampi an zuarnak hmunhma ah a thlak. A ruangcu Gaddafi nih a chiaṭha sauter a duh ruangah a herhmi thil cawk a fial caah a si” tiah Faisal nih a phuan. Gaddafi cu a ruamkai ngaimi zong a si i a kuttang minung pawl cu a cuar sawngmi thuhkhawhnak caah samsii thuh, make-up thuh le lakphakchok tibantuk he a thlopbul ter hna.

Faisal cu ka kuttang ah salrian na ṭuan duhlo ahcun na innchungkhar ka thah dih hna lai tiah Muammar Gaddafi nih a rak hrocer. Gaddafi a dohtu hriamtlaibu pawl nih Faisal cu an tlaih cang nain taza cuai dingin timhtuahnak ngeihdawhdang an si lo. ___ DailyMail

Kum 10 nu nih nau a hrin

Kum 10 lawng a si rihmi, Mexican nuno pakhat cu zarh 31 chung nau a pawi dihhnu ah naute ai ṭhen tiah nawlngeitu hna nih thawngthanhnak an tuah. Ni le thla, caan tling loin a chuakmi bawhte cu 3.3 pounds a rit. Mexico ram, nichuahlei hmunlai khualipi, Puebla i a ummi Women’s Hospital siizungah naute cu an thlopbul. Caan tling loin a chuah ruangah cuap phin zawtnak a intuar i siibawi hna zohkhenhnak tangah an thlopbul lio. Siizung lei nawlngeitu hna nih bawhte cu caantling loin a chuak ko nain damlei a panh, a nu zong a dam tiah thawng an thanh.

Bawhte a nu cu aa thlopbul dihhnu ah inn ah a ṭin. Nain, hnuk dinh dingah bawhte cu nifate a rak veh lengmang tiah nawlngeitu hna nih an chim. Puebla peng, cozah nih rian pekmi upadi lei ṭuanvo ngeitu hna nih “ngakchia nute hi tlaihhrem ruangah nau a pawimi ma a si, cun bawhte i a pa hi a hodah a si” ti’n dothlatnak an tuah cuahmah lio tiah siizung bawi Rogelio Gonzalez nih a chim.

Tubantuk in kum tlinglo nungakchia nih nau a hrin timi khuaruahhar thawngpang cu Mexico ram ahcun voi 1nk a hmanungbik a si lo. Kan hnukum, August thla lio ah Kum 11 a simi Amalia nih nithla a tling lomi nau a rak hrin. Amalia cu a pa-ei nih a tule tu, a rak tlaihhrem lengmang ruangah nau a pawinak cu a si. ___ NYDailyNews

Biaceihtu: Norway mithattu pa cu milung hmaan lo a silo

“Norway mithattu pa cu a hrutmi asiloah lung a hmaan lomi minung a si tiah zumhawk tlak a sinak konglam a umlo” tiah biaceihtu bawi Anders Behring Breivik nih a chim. A luancia ṭhaalcaan lioah bom le meithal hmangin minung 77 an thihnak ah chungtel minung a si tiah sual an phawtmi cungah hmuhsaknak le fiantertu thil tette a um lo tiah biaceihzung nih thawng a thanh.

Norway khualipi, Oslo ah an tuahmi Anders Behring Breivik biaceihnak hmun ah minung 500 leng an kal i mi zaran hmaiah an langhter hmasabiknak zong a si tiah Oslo biaceih zunglei bawi Irene Ramm nih a chim. Hmunkhat ah mi zaran tamtuk an thihnak ah a fanu zong aa tel vemi nu pakhat nih “minung fa a sikomi nih hi bantuk thil a tuahmi cu ka zum kholo” tiah a chim. Carina tilawng in min langhter duhmi nu nih “Anders Behring Breivik cu mi daite, miṭha taktak khi a lo ko” tiah Norway TV2 sinah a chimnolh.

Breivik (kum 32) cu an timhtuah bantuk in biachimnak nawl an pelo tiah thawng an thanh. Biaceihtu Nesheim nih “nihin bia kan ceih duhnak cu Breivik nih amah konglam chim ding kha a silo, amah kong chimternak ding caah ruahnak bia donhpiak kan i timlo, a ruangcu nihin ni caah biachahpiak ciami biaceihnak lawng tuah kan i timh caah a si” tiah a chim. Breivik cu thonginn khaanchung ah an chiahṭhan i hmaikum ṭhaalcaan a chuahṭhan tikah biaceihnak tuahnolh te dingin timhlamhnak an ngei.

Zapi aiawh in zungah taza cuaitu minung hna nih hmaikum March asiloah April thlachungah biaceihnak tuahnolh dingin timhtuahnak an ngei. “Miphun, biaknak, holh asiloah nunphung phun tam aa cawhmi bu a dohtu ka si” tiah Breivik nih a rak chimmi cu nawlngeitu hna nih an cohlanpiak lo. A luancia July 22 ni ah minung 8 cu Oslo khuachung bom puah ruangah an thi i Utaya rili fonghlei cungah khamp a kailiomi, mino 69 cu meithal kahnak in an rak thi. Hi thil vialte a tuahtu cu keimah ka si tiah Breivik nih sual phuannak a rak tuah. Vawlei ralpi 2nk a dihhnu, Norway ramchung ah minung tamtuk hmunkhat an thihlohnak ni zong a si. ____ AP, CNN

Arab League: Mipi hna na thahnak cu nithum chungah ngol

Arab ram vialte i komhnak bu (Arab League) hruaitu upa hna cu Morocco ramchung khualipi nganbik pathumnak, Rabat ah ton biaruahnak an ngei. Bu hruaitu upa hna nih nithum chungah ramchung mipi hna a thahnak cu ngol dingin Syria cozah sinah nawlhal thawngthanhnak an tuah. Cun Arab League bu chungtel, ngiahlaitu hna cu Syria cozah nih a ramchung luhnak nawl le ngiahlainak nawl pek dingin halnak an tuahchap. Tubatuk halnak an tuahmi a zulh duhlo ahcun Arab League bu hruaitu upa hna nih Syria cungah chawleh hrawl hrenphihnak kan tuah lai tiah ralrinnak an pek.

Arab League hruaitu upa hna nih Syria ram cu bu chungtel sinak in an rak ngolter ruangah Syria cozah a dirhkamhtu hna nih buchungtel ram palai zung umnak hmunhma ah dohnak an chuahter ruangah tubantuk in hruaitu upa hna nih nawlchuahnak an tuahnak cu a si. Syria cozah a dirhkamhtu pawl nih buaibainak an chuahter lawng siloin Damascus khuachungah i kahnak le buaibainak a tam chin ruangah France nih a ram palai pawl cu a auh ṭhan hna.

A luancia March thlathok in, Syria ramhun President Bashar al-Assad le a kuttang cozah cungah ramchung mipi nih an duhlonak an rak langhter. Thla 8 chung, ramchung buaibainak ah Syria cozah a dohtu mipi lei in minung 4,500 leng an thi cang tiah Syria ramchung nuhrin covo lei zohkhenhtu bu nih thawng an zamh. ___ BBC

Sunday, November 13, 2011

Iran kongah UN a lungrethei


Britian, France le Germany ram nih Iran ram cu UN nuclear (anuh-myo) zohkhenttu bu he hmunkhat i funtom ding a al rih ahcun hrenphihnak kan chapnolh lai tiah ralrinnak an pek. Iran nih nuclear (anuhmyo) hriamnam sersiam dingin timhlamhnak a ngeihmi cungah a dikmi hmuhsak awk thil a um lawng siloin hrenphihnak chapnolh ding dah tilocun thim awk lamdang tampi a umlo, tiah UN lei nuclear zohkhenttu bu nih an chim.

“Iran nih nuclear (anuhmyo) hriamnam sersiam ding timhlamhnak a ngeihmi cu thinphan dailo a si,” tiah vawlei cung nuclear (anuhmyo) humhimnak lei rianṭuantu bu, The International Atomic Energy Agency (IAEA) nih thawngthanhnak ca a chuah. Nuclear (anuhmyo) sersiamnak lei a cawlcanghnak cu raltuknak caah hmuitinhnak a ngeih ruangah a si tiah ramkip nih sual an phawthnawhmi cu Iran nih a al. Tulio Iran ramhun Mahmoud Ahmadinejad (kum 55) nih “Iran nih a kalpi cuahmahmi nuclear (anuhmyo) rianṭuannak cu a ngol lai lo,” tiah a chim i vawlei cung nuclear (anuhmyo) humhimnak caah rianṭuantu bu, The International Atomic Energy Agency (IAEA) nih thawngthanhnak an tuahmi cu thawngdeu le hlenrawinak a si tiah a chimnolh.

Israel Prime Minister, Benjamin Netanyahu (kum 62) nih, “Iran nih nuclear (anuhmyo) hriamnam sernak lei a rianṭuannak cu a innpa (Middle East Asia) ram hna caah ṭihnung a si lawng siloin kan vawlei pumpi remdaihnak ca zongah thinphan dailo a si caah vawlei cung ramkip le bukip ṭuanvo ngeitu hna nih ngol dingin tlangtlak a hau cang,” tiah forhfialnak bia a chim.

Iran nih nuclear (anuhmyo) hriamnam a sernolhmi cungah nitlaklei ram hna nih khenkhamnak tuahnolh an i tim nain Iran nih nuclear (anuhmyo) sernak lei a rianṭuannak cu remdaihnak caah a si tiah a rak tuanhmasa liopiin fiangtein a rakchim cang. United Nations Security Council nih Iran ram caah hrenphih dantatnak phun 4 a pek cang caah a zungzal buchungtel a simi, Russia le Tuluk nihcun Iran ram cungah dantatnak pekchap ding an duhpiak lo.

Iran nih nuclear (anuhmyo) hriamnam chuahding timhlamhnak a ngei tiah vawlei cung nuclear (anuhmyo) humhimnak lei rianṭuantu bu, The International Atomic Energy Agency (IAEA) nih sual a phawthnawhmi cu Iran nih a alnak a tlawm tilo i kum zong saungai a liampi cang. Iran ram palai, Ali Asghar Soltanieh (kum 61) nih tubantukin vawlei cung nuclear (anuhmyo) humhimnak lei rianṭuantu bu, The International Atomic Energy Agency (IAEA) nih Iran cungah sualphawtnak he thawngthanhnak a tuahmi cu a liamciami ram tuanbia zohhlainak le a dik lomi ramrian lei sualphawt duhnak menmen a si tiah a mawhchiat hna. ___Reuters, BBC

Greece Prime Minister thar


Nili chung biaruahnak an tuahkhawh dihhnu ah Lucas Papademos cu Greece Prime Minister ṭuan dingin an thim. Lucas Papademos (kum 64) cu 1994 in 2002 kumtiang the Bank of Greece ah cozah nawlngeitu chungṭuan lutlai pakhat a rak si. Cun 2002 in 2010 kumtiang the European Central Bank ah Vice President a rak ṭuan. A hlan a rianṭuannak le a hmuhtonmi zohhlainak in Zurup hruaitu upa hna nih Lucas Papademos cungah zumhnak an ngei. Asinain, ramnih leiba seiku rangkhat a ngeih lio caan ah ramchung tangka rianṭuannaklei upa hna cungah a lungtling kholomi, Greece mipi hna nih Lucas Papademos cungah an lungtling lai timi cu chim awk a har ngai.

Greece ram nih leiba seiku raangkhat aa khinh ruangah Prime Minister rian in kaa din cang tiah George Papandreou nih thawngthanhnak a tuah. Cu ruangah November 10 ni ah Lucas Papademos cu Greece ram caah Prime Minister ṭuanpiak dingin cozah nawlngeitu hna nih a thim. Lucas Papademos cu Greece ram caah a voi 183nk Prime Minister rian a ṭuantu ah aa cang. ___ BBC

Obama ruahnak petu, Dennis Ross a rian in aa din


Middle East lei rianṭuannak ah US ramhun, Barack Obama ruahnak petu a simi Dennis Ross nih ka rian in kaa din tiah cacawn ninga ni ah thawngthanhnak a tuah. Kum 62 a tling cangmi, Dennis Ross nih, “keimah pumpak konglam ruangah ka rian in kaa dinhnak cu a si,” tiah a chim. US ramhun hlun, Bill Clinton le George W. Bush chan lio in Dennis Ross cu Middle East rianṭuannak ah ruahnak cheutu rian a rak ṭuan cangmi le bochan ngaimi minung a si.

US nih Middle East remdaihnakca a karhlannak ah aa bochan ngaimi le ram palai pakhat zong a simi, George John Mitchell zong a luancia May thla chungah a rian in a rak i din. Cu ruangah US cozah chungin Middle East remdaihnak caah karhlannak le rianṭuannak konglam ah ruahnak pekhotu le hmuhton a ngeimi minung an tlawmchin cang ko, tiah thawngdothlattu pawl nih an ṭial. ___ New York Times

UN: Syria ram ah minung 3,500 leng an thi cang

Syria ramchung buaibainak le ral thawhnak thla 8 chungah a nunnak liammi minung 3,500 leng an phan cang tiah United Nations (UN) nih thawngthanhnak a tuah. Cozah uknak a duhlomi Sandahpiaktu pawl nih cozah palik cungah zaangen in an duhlonak an langhternak cu thlapi thla 8 a rau cang. Syria nitlaklei khualipi, Homs ah i kahdohnak a daikho rih lo. Homs cu Syria khualipi Damascus in chaklei meng 100 (160 kilometers) hlatnak ah a um. Thir in khamkulhmi, Syria cozah raltuknak mawṭaw nih Homs khuapi pumpuluk ah hmunhma an khuar. Khuachung minung nih an chim ningah cozah ralkap pawl cu khuami umnak inn le lo chungah an luhhnawh hna i hramhram in an tlaih hna tiah an phuan. Asinain, khuachungmi a tam-u cu ramchung buaibainak a chuahka in an zaam dih ngawt.

A liamcia chikhat caan karlak chungah Homs khualipi chung i a ummi hmunhma tamdeuh cu cozah a dohtu hriamtlaibu pawl kuttang ah a rak um. Culawng siloin, Homs khuapi cu cozah ralkapbu in a rak zaammi ralkap pawl umnaknawl an pek hnanak zong a si. A tu ahcun, cozah ralkap pawl nih laak an timhlamh ṭhan cang.

Kan hnuzarh chungah Arab ram vialte i komhnak bu (Arab League) hruaitu upa hna nih remdaihnak caah zulhding nawlhalnak an tuahmi cu Syria nih hmunkhat i ceihhmaiṭi dingin a hnatla. Remdaihnak caah hnatlak minsenthutnak an ngeih caan tlawmpal a rauh ah “Syria cozah ralkap pawl nih ramchung minung 60 leng a thah hna” tiah UNHCR lei chimnak nawlngeitu, Ravina Shamdasani nih thawng a thanh. Hi nawlhalnak chungah hmailei Syria ramrian karhlan le i ṭhithruainak ah cozah a dohtu pawl i tel ve ding le lamzakip ah hmunhma a khuarmi cozah raltuknak mawṭaw pawl fimṭawl ṭhan dih ding tbt zong aa tel. A hmanungbik nawlzulhnak caah Syria nih ramrian kongah thong a tlami pawl ka thlah cang hna tiah zapi theihhngalh dingin thawngthanhnak a tuah. Asinain, cozah a dohtu pawl nih ramrian kongah thongthlak a tongmi minung a thong leng thonginn chungah a taangrih tiah a chim i cozah nih ramrian kongah a cawlcangmi minung pawl cu tlaihnolh a timhnak kong zong an chimnolh. ___AP, BBC

NATO ralkap nih Taliban ralhrat 60 leng an thah

Thlang-nichuahlei Afghanistan le Pakistan ramri pawngkam ah NATO a laang cozah ralkap pawl hmunhmar khuarnak bukpi pakhat cu Taliban ralhrat pawl nih an doh hna ruang ah fak ngaiin an i kaap. NATO a laang cozah ralkap le Taliban miralhrat hriamtlai bu pawl an i dohnak ah Taliban ralkap minung 60 leng an thi tiah Afghanistan ralbawi pakhat nih thawng a thanh. Hriamnam tling tein aa phorhmi, Taliban miralhrat pawl he i kahrulh khawhnak ding caah NATO a laang cozah bu nih cunglei raltuknak vanzuang lawng bawmhnak thazaang a hmang. Paktika pengkulh chungah a cangmi i kahdohnak ah khuachungmi le NATO a laang cozah ralkap lei in a thimi an um lo tiah NATO nih thawngthanhnak a tuah. Afghanistan ramchung humhimnak lei ṭuanvo ngeitu hna nih “NATO ralkap buk a dohtu pawl cu Haqqani Network (a phuphu in a ummi ralhrat) bu chungtel miralhrat pawl an si” tiah thawng an zamh. — Reuters/BBC

A dai kho rihlomi, Turkey Lihnin

Nichuahlei Turkey ram cu 5.6 magnitude tluk thazaang a thawngmi lihnin nih a den hnawhnolh hna ruangah a tlawmbik minung 9 an thi. A tha thawgmi lihnin ruangah inn 25 a cimhpi hna i hnoh cencun in a hrawh dihhna. Hi chungah dot 6 a saangmi hotel pakhat zong a inn ningpi in a cimhpi. A cimmi hotel cu thawnglatu hna le mi bawmchanttu hna an i ṭhumhnak a si tiah nawlngeitu nih thawng an thanh. Mibawmchanttu bu nih minung 23 cu a nun pahring in kan khamhkhawh hna nain minung 100 leng an a taang rih tiah thawngthanhnak an tuah.

Mibawmchanttu minung nih lihnin ruangah a tlaumi minung hna cu an kawl cuahmah lio. Lihninhnak hmun ah a ummi minung pakhat nih minung zakhat leng a thi kho tiah a chim. Lihnin zohhlainak lei US mifim hna nih lihnin cu Turkey thlang-nichuahlei Van khualipi in chaklei 17 kilometers hlatnak hmun in hnin hram aa thawk tiah an chim. Kan hnu thlachung, hika hmunhma ṭhiam cu 7.2 magnitude tluk a tha thawngmi lihnin nih a rak denhnawh hna ruangah minung 600 nunnak a rak liam. __ BBC

Sunday, November 6, 2011

Vawlei cung nawlngeibikmi OBAMA


Forbes megazine nih kum fatin a chuahmi ‘Vawlei cung nawlngeibik min cazin’ cu thanhnak a tuah. 2011 kum caah vawlei cung nawlngeibik 1nk ah tulio US ramhun Barack Obama (kum 50) an thim. Al Qaeda ralhratbu hruaitu Osama bin Laden le aana hmangin Libya ram a uktu Muammar Gaddafi an thihhnu ah Barak Obama nawlngeihnak cu a sangchin thluahmah. “Ramchung tangka luhchuahnak he pehtlaiin thil thar a chuah pimi le a ralkap thazaang zohhlai tikah US cu vawlei cung nawlngeibikmi ram a si ticu a hohmanh nih al khawh a si lo” tiah Forbes megazine nih a ṭial. A luancia September 11, 2001 lio ah US World Trade Center inndot saangpi an rak doh lio ah chungtel lutlai an rak simi, al Qaeda ralhratbu hruaitu Osama bin Laden cu kum 10 chung aa thuh hnu ah Obama hruainak in May thla chungah Pakistan ram ah an rak thah. Ramchung buaibainak a chuakmi Libya ram ah remdaihnak a chuahkhawhnak hnga a cawlcangmi NATO a laang cozah sin ah US nih a ralkap pawl cu March thla chung ah a paihhrolh hna i cunglei ral tuknak vanzuang lawng in a bawmh hna. Thla 7 a rauh hnu, a donghnak ah Libya uktu hlun Muammar Gaddafi cu an thah khawh.

Russia ramhun thimnak ah aa zuamnolh dingmi, Prime Minister Vladimir Putin (kum 59) nih vawlei cung nawlngeihbik 2nk dirhmun a hmuh. A nawlngeihnak midang sinah dusahtein thlenṭhial a tim cuahmah liomi, Tuluk ramhun Hu Jintao (kum 68) nih 3nk dirhmun a hmuh i tulio German cozah lutlai Angela Merkel (Nu, kum 57) nih 4nk a hmuh ve. Tulio vawlei cung mirumbik 2nk, US ramchung mirumbik le Microsoft Company dirhtu pakhat zong a simi Bill Gates (kum 56) cu vawlei cung nawlngeibiktu 5nk dirhmun ah an chiah. “Minung tamlak thihnak a chuah tertu, chawnh khawh a simi zawtnak (raihfanh...tbt) vialte Bill Gates nih doh aa tim, hlawhtlinnak a hmuh telai” tiah Forbes nih a ṭial.

Vawlei cung zinan tambik a chuahnak Saudi Arabia siangpahrang, Abdullah bin Abdulaziz al Saud (kum 87) nih nawlngeibik 6nk a hmuh. A voi 265nk Roman Catholic Khrihfabu hruaitu Pope Benedict (kum 84) nih vawlei cung nawlngeibik 7nk a hmuh i US Federal Reserve Chairman Ben Bernanke (kum 57) nih 8nk dirhmun a hmuh ve. Vawlei cung miphunkip caah zatlaang pehtlaihnak Facebook a sertu Mark Zuckerberg (kum 27) cu nawlngeibiktu 9nk dirhmun an pek ve. “CIA nih kum 60 a tuahkhawh lomi cu Zuckerberg nih kum 7 chungah a tuahkhawh, vawlei cung minung 800 million nih a ruahmi, a relmi le a ngaihmi a theihhngalh” tiah Forbes nih a cahmai chungah a ṭial. Vawlei cung nawlngeibiktu a 10nk dirhmun cu tulio British Prime Minister Cameron nih a hmuh. Indian National Congress Party hruaitu Sonia Gandhi (kum 64) nih 11nk a hmuh i US chungṭuan Hillary Clinton (kum 64) nih vawlei cung nawlngeibik 16nk a hmuh ve. __ Forbes, Reuters

UNHCR: Ramthumnak a phanmi ralzaam milu 17% an karh

A ṭhangchomi asiloah a rummi ram ah duhdim dornak nawl a hmumi vawlei cung ramkip ralzaam milu kum dangnak in 17% an tamdeuh tiah vawleicung ralzaam zohkhenhtu buu, UNHCR nih thawngthanhnak a tuah.

Tukum 2011, January in June thla tiang kumcheu chung ralzaam milu cazin le kan hnu 2010 kum cazin an zohhlainak in tubantuk a phichuak an hmuh hi a si. Tukum January 1 in June 30 caan karlak kumcheu chungah vawlei cung ramkip, ralzaam milu 198,300 cu himnak ram ah kan chiah cang hna tiah UNHCR nih thawng a thanh. Kan hnu kum January 1 in June 30 kumcheu a dih tiang ahcun ramkip ralzaam milu 169,300 lawng himnak ram ah an rak ṭhial khawh hna. Tukum kumcheu a dihhnu thok in ralzaam sinak in himnak ramṭhial a sokmi milu an karhchin. Tukum 2011 chungah vawlei cung ralzaam zohkhentu buu UNHCR nih aa tinh ning ahcun kum donghtiang vawlei cung ramkip, ralzaam milu 420,000 cu himnak ram ah ṭhialter dinghi a si. A luancia UNHCR ṭuancia cazin chungum zohhlaiṭhan ahcun kum 8 chungah ralzaam milu an tambik kum ah a cang.

Tukum chungah UNHCR nih a rannak in le hnawhchannak in himnak ramah a ṭhialkammi hna cu Afrika nichuahlei, nitlaklei le chaklei ram ralzaam pawl an si. Libyan ralzaam 2,000, Ivorian ralzaam 3,300 le Tunisian ralzaam 4,600 milu zat cu an himnak caah a rannak in an ṭhialkam hna. A ṭhanchomi ram 44 ah a phanmi ralzaam milu cazin zohhlai ṭhan tikah ralzaam milu an tambiknak ram cu kan hnukum ningkel bantukin a si. Afghanistan ralzaam 15,300, Tuluk ralzaam 11,700, Serbia/Kosovo ralzaam 10,300, Iraq ralzaam 10,100 le Iran ralzaam 7,600 zat an si tiah UNHCR thawngchuah chungah aa ṭial.

UNHCR hrawitu lutlai Antonio Guterres nih, “UNHCR buu ka ṭuanchung vialte ah tukum 2011 hi vawlei cung ramkip, ralzaam milu an tambik kum a si. A ṭhangchomi ram hna nih zaangfah zawnruahnak he ngol loin ralzaam an cohlan lengmang ruangah lunglawmhnak tampi kan ngei,” tiah a chim.

Leiṭhen (continent) in zohhlai ahcun Zurup leiṭhen chungum, a ṭhangchomi ram hna nih vawlei cung ramkip, ralzaam 73% milu zat an cohlan i ralzaam milu tambik a cohlantu leiṭhen an si. Australasia leiṭhen (Australia le New Zealand ..tbt) ahcun duhdim dornak a sokmi ralzaam milu an ṭumchuk ti fiangfai tein cuahkhawh a si. Tukum 2011 ah ralzaam milu 5,100 an cohlan i kanhnu kum ahcun 6,300 tluk an rak cohlan.

A ram (country) in cuanhhlai ahcun a ṭhangchomi ram hna lak ah United States (US) nih ralzaam milu 36,400 in tambik a laak. US hnu ah tambik ralzaam a cohlanmi cu France (26,100), Germany (20,100), Sweden (12,600) le United Kingdom (UK) (12,200) ram hna hi an si. Nordic rampumpi asiloah Scandinavia ram (Norway, Denmark le Sweden ...tbt) ram nih ralzaam an cohlanmi milu zat cu ṭumchuk lei a panh. Chak-nichuahlei Asia ahcun lethnih in tamcho lei a panh. Tukum 2011 chungah Japan le South Korea ram ah ralzaam milu 1,300 an ṭhialkam hna i kan hnu 2010 kum cheu lio ahcun 600 lawng an rak ṭhialkam hna. UNHCR nih thawng a zamh ning ah tukum 2011 kumthluan caah ṭhialkam ding timhlamhmi ramkip ralzaam 80% cu a ṭhangchomi ram ah an ṭhialkam cuahmah cang hna.— UNHCR, Reuters

UNFPA: Vawlei cung milu 7 billion kan phan

Cacawn nikhat ni, October 31 thok in vawlei cung milu 7 billion zat kan phan cang tiah United Nations (U.N) nih thawngthanhnak a tuah. Vawlei cung milu 7 billion nak i a chuakmi cu October 30 ni i a chuakmi Philippines bawhte Danica (nu) a si tiah thawngṭialtu pawl nih an thanh. U.N nih Danica cu ‘Birthday Cake’ laksawng an pek. Plan International bu nihcun October 31 ni i a chuakmi, India bawhte (nu) hi vawlei cung milu 7 billion zat tlinnak i a chuakmi a si tiah thawng an zamh ve. Vawlei cung milu cazin cuanhhlainak ah Tuluk ram lawnhdawh a simi India ram ah vawlei cung milu 7 billion tlinnak chuahlawmh puai sunglawi ngaiin an tuah. Philippines le India lawng siloin vawlei cung ramkip ah hringtu nu le pa nih an bawhte caah pumpak chuahlawmnak puai an tuah cio.

Vawlei cung milu 7 billion tiang kan phaknak cu minung kan kumkhua saudeuh ruangle semka bawhte an karhcho chin lengmang ruangah a si tiah UN Population Fund (UNFPA) lei ṭuanvo ngeitu Heiling nih a hmuh ningcang a chim. Pumpak nihlawh a tlawmtuknak Afrika ramcar hna le Asia cheukhat ram ahcun chawleh chawhrawl ṭhanchonak in an milu tamcho a karhdeuh tiah UN lei nawlngeitu hna nih thawng an zamh. Zurup le Japan ram ahcun semka bawhte milu zatnak in a thimi milu zat a tlawmdeuh caah kumkhua upami an tamchin lengmang. Cu ruangah riantuan a thawngmi mino an tlawmchin kan panh suallai le minung kan khuasak tintuak ningcang harchin kan panh suallai tihi an phang cio.

UN Population Fund (UNFPA) nih vawlei cung milu a cuanhhlai ningah kan phakte dingmi 2050 kum ahcun milu 9 billion kan phan telai ti a si. Tuningkel tein sekan (second) mitṭhep caan tawite chungah semchuak 2 lengmang hrinsor an si ahcun a ralaimi zabu 21 a donghnak ah vawlei cung milu 10 billion tluk kan phan lai tiah UN nih a ruahdawmh. UN Population Fund (UNFPA) nih cazin ningah vawlei cu milu an tambiknak cu 1.35 billion in Tuluk ram a si i a changtu ah 1.24 billion in India ram a si. Philippines ram cu milu 94.9 million in vawlei cung milu a tambik 12nk a si. ___ DailyMail

Libya Prime Minister thar


Caan karlak Prime Minister (PM) ṭuan dingin Abdurrahim al-Keib cu Libya ramchung thlennak lei cozah nawlngeitu NTC bu nih an thim.

The National Transitional Council (NTC) bu chungtel minung 51 me (vote) thlaknak ah Abdurrahim al-Keib nih me 26 a hmuh i zuamṭi minung 8 cu a tei hna.

Electrical engineering zong a simi teinak hmutu Abdurrahim al-Keib (kum 61) nih, “nawlngeihnak dik loin kan hmang hrim lai lo, cun nuhrin covo zong kan buar hrim lailo tiah bia kan i kam, a sinain caan tlawmpal kan herh” tiah a chim. NTC bu chungtel nih caan karlak PM ṭuan dingin Abdurrahim al-Keib an thimmi cungah NATO a laang cozah chungṭuan Anders Fogh Rasmussen nih a lungtlinnak kong a chim.

Kum 42 renglo mah pumpak le ralkap hriamnam he nawlngeihnak hmang in Libya a rak uktu Muammar Gaddafi (kum 69) cu kan hnu October 20 ni ah a dohtu National Liberation Army (Libya) hriamtlai bu nih an thah. ___ BBC

Sunday, October 30, 2011

Bukit Jalil bawlung-kun remh ding, cozah nih aa theihter lo


Malaysia ram ah minthang bik a simi le minung 90,000 tluk a tlummi Bukit Jalil bawlung-kunpi (stadium) cu an rak sak lio in aa-mah-khan an chiahmi nile caan a luan cang caah puai zohtu ṭhutnak a cungcih cu a rawp ngai cang. Hi ruangah bawlungkun inn-cungcih cu a rawh hlan le minung nunnak a liamter hlan ah remh ṭhan dingin ṭuanvo ngeitu hna nih cozah sinah nawlnak an tuah.

Hibantuk nawlnak hi kum 2010 hlan ah voithum tiang an rak tuah cang nain cozah nih aa theihter lo, voi 4 tiang nawlnak an tuah hnu lawngah cozah nih RM30mil bawmh dingin bia a leh hna. Sihmanhsehlaw hi bawlungkun remhnak ding hin a tlawm bik RM40mil a dih ding a si.
Bukit Jalil Stadium cu kum1998 lioah an rak sak, zapi ṭhutnak inncungcih hi German pawl nih an rak cihmi a si i kumhra aamahkhan lawngin an rak sermi a si. Hi stadium pi i a fehnak caan cu kum2008 khan a rak dih cang. Hi ruangah thir an hrenhnak screw le thirhri pawl cu cirik an kai i an i long dih cang. Hi bantuk thil nihhin minung nunnak tamtuk a liamter khawh caah hiti nawlnak an tuah ve hi a si. Cun nikum December thla lioah an rak tuahmi Suzuki Cup, final puai (Malaysia & Indonesia) i bawlung chuih a rak zohmi hi minung 50,000 leng an si, “ hi lioah inn cungcih a cimh lo hi cu an vanṭha tuk” tiah sport lei Vuanci Ahmad Shabery Cheek nih a chim. Hi bawlungkun cu a ṭhat ve bantukin puai phunkip ah an hman i Kum2008 in 2010 kar ah puai 2100 tluk lente an i celh nak mi a si.

Malay cozah nih hibantuk tangka lei bawmhnak kongah aa theihter lomi konghe pehtlai in a luancia thla ah RM6.5mil dih in rangtum 23 a cawkmi kong zongah Vuanci Ahmad Shabery nih a mawhchiat ngai hna. —The Star

Malaysia cozah nih tangka thar a ser lai

Malaysia cozah nih a ruahhlan ah tangka thar ser a timh. Hi tangka thar sernak kong cu Bank Negara zong nih hnatlaknak a tuah cang. Tangka hnah (banknote) lawng siloin tangka pia (coin) zong a thar ser chih a timh. Bank Negara nih atutan tangka hnah thar ser a timh hi Malaysia tuanbia ah voilinak a si i tangka pia zong hi voithumnak a ser si lai. Hi bantuk tangkapia thar an sernak nih ṭhathnemnak a chuahpimi cu “ central bank nih a hakmi thir, sui, ngun, suan le dan (metal) pawl cawknak ah a dihmi tangka hi tampi a zorter deuh lai timi zumhnak an ngeihmi” hi a si. A ruang cu tangkapia sernak ah hibantuk thirhak pawl hi tangka tampi dih in an cawk tawn caah a si. Hi Tangka thar cu Shah Alam i a ummi Bank Negara ah hmunhma lakin ser an timh. Cozah nih atutan tangka thar ser a timhnak kongah micheukhat nih biahalnak zong an tuah ve. Malay cozah nih a lehmi hna cu “atubantuk in a voi 4nak tangka thar ser ka timh cu “hmailei caan ah tangka deu ser (counterfeit) hi umti hlahseh ti ka duh caah a si, Cun tangka deu hi a ser zong an ser kho ti lai lo” tiah a leh hna.—Bernama

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More