Muiṭawn Suaithiam Vapual he Biaruahnak

Note: Chin Muiṭawn suaithiam Pu Chan Thawng Ling, kum 44, mipi nih theihbiknak a min ah Vapual cu 1980 thawk in Muiṭawn a rak suai cangmi a si. A nupi le a fale 5 he Mizoram Aizawl khualipi ah khua a sami an si i, Aizawl khua ah Private Boarding School a tuah liomi zong a si. Kan hnuzarh chungah Chinland Guardian nih biaruahnak an tuah i, cu an tuahmi biaruahnak cu Seihnam ah kan rak chuah ve. —Seihnam

Vapual he chawnhbiak na duh ah cun: 919774630781 chawnh khawh a si.

CHINLAND GUARDIAN : Zeitik in dah zuksuai hi na rak thok i zeitindah zuksuai hi duh le zuam na rak i thokning a si?
Vapual: Zuksuai hi tang thum ka si lio hrawngin kaa thok. Kan u Pu Thang Cung Nung (atu Mizoram i siangrunsang cachim a ṭuan liomi) hi Hakha kan inn ah ca a rak cawng bal i zuksuai a thiam, cawnnak cauk zong a rak ngei i cucu ka rak i zoh i ka rak suai tawn. Cu pin ah ka u Tawk Cung (PPP) le a hawile pawl hi an rak suaiṭi tawn hna i ka rak i cawn ve hna. Ka pa ‘blank paper’ hi a thli tein kan rak lakpiak i a thli tein ka rak suai tawn.

CHINLAND GUARDIAN : Aho tal nih asiloah aho zuksuaimi tal nih ‘influence’ an rak in tuah el maw? Asiloah, aho zuksuaimi dah thazaang a rak in petu a si? Cawnnak na rak ngei el maw?
Vapual: Siangrunsang ka kai hnu, Thantlang kan um lio ah ka nu nih Rangoon in cawnnak cauk a rak ka phorh i cucu ka cawn pin ah Pu Saw Duh luai (Falam) sin hna ah ka rak leng i ka rak hlathlai pah bal. Keimah thathawhnak in a herhmi paohpaoh ka si khawh tawk in ka rak suai, sianginn ca i a herhmi ti bantuk tete zong.

CHINLAND GUARDIAN : Atu hnu ah teh muiṭawn na suai tikah zeitindah na cawn bik – zeitindah nangmah le nangmah naa tharchuah bik?
Vapual: Rangoon sianghleirun ka kai pah in kum hnih Art School ah ka rak cawng manh. Cu lio ah cun kan kainak sianghleirun chung i art cawnnak bik te cu a rak buai caah a dih tiang ka peh manh lo. 1988 ram buai sianginn khar chung ah khan Aizawl ah ka hawipa Hruai Tu he kan rak tlawng i Pu Hram Tlai Laitlang tlun a rak i timh lio a si caah a dawr thla 5 chung kan rak hngah piak i, cuka ah cun Rangoon i ka cawn manh lomi ‘Oil Paint’ hi ka rak tawng hmasa, ka rak i chap ngai. Cu hnu cun Thantlang ah Art School ka rak hon ve i ngakchia sianginn khar chung ka rak cawnpiak ve hna. Cuka i ka cawnpiakmi hna chung cun Hakha i zuamnak ah pa khatnak a hmumi zong an um bal. A chimtu si ah cun anmah nak in kan rak i chap deuh in ka hngalh.

CHINLAND GUARDIAN : Mipi nih kan thei lo ngai – zuksuai phun hi a tlangpi in phun zeizahdah a um i atu i na suaimi hi zeiphun dah an si i ziah mah hi na suai khun?
Vapual: Art ti mi hi a phun a tam tuk nain, kan hngalh fian khawhnak ding ah cun, realism (a si ning he aa lo bak i suai) ti le modern (realism uar deuh i suai) ti le abstract (thil sining piin in suai) tiin ṭhen usilaw kan fiang bik lai dah. Nan hmuh tawn ko lai, zeidah an suai duh ti hmanh kan hngalh khawh lomi khi a suaitu nih cun a lungthin dihlak in amah diriamhnak in a suaimi pawl khi. Hi bantuk hi kei zong nih ka duh ngai, modern he hin.

CHINLAND GUARDIAN : Zuksuai ahhin zeidah a har bik? Asiloah, zeidah dawnkhantu bik a si?
Vapual: A suai hi cu a har lo. Ruahnak (idea) hi a biapi. Nan hngalh ko lai ruahnak a chuah bak ah cun voi 1 ah 10 leng te hna ka rak thlah tawn hi. Ruahnak a chuah cang ah cun zaanṭim i thawh i catlap te i chinchiah ka hmang. Deilei 3 tiang hna hngilh loin ka um tawn. Cawnpiaknak aa tel lomi hi cu a sunglawi lo caah cawnpiaknak aa telmi hi ka ruat deuh. Cun holh sawhsawh si loin ruah chap awk a ṭhami tete telh chih peng kai zuam. A caancaan te lawng ah nih sawhsawh awk te ka telh tawn.

CHINLAND GUARDIAN : Zuk na suai ruangah asiloah na suaimi zuk ruangah mi nih tinak le nehsawhnak na tong bal maw?
Vapual: Zuksuai ruangah hin mi nih nehsawhnak ti bantuk hi cu ka tong bal lo. Kan suaimi a sunhlawining a kan hngalhpiak lo ca belte ah hin ai a puang pah tawn. Thilman dang he aa lo lo ti hi an hngal thiam tawn lo. A man kan hauhmi a si lo tuk i a kan det i zuarnak cun ṭhenh lawlaw khi kan ca ah cun a nuam deuh. A hngalmi cheukhat nih cun an kan thangṭhatnak bia tete an chim tawnmi hi kan ca ah cun tangka tampi nih a cawk khawh lomi khi a si.

CHINLAND GUARDIAN : Muiṭawn pinah phundang zuk na suai el maw? Zei bantuk hna dah an si?
Vapual: 1990 kum ah Aizawl ka rak phan than. Siangcachim tuan pah in ka suai peng i exhibition zong ah ka rak i tel ve, U Tlai (Pu Hram Tlai) te hruainak in. Atu tiang Mizoram ka um ah hin voi 10 leng exhibition ah cun ka tel ve cang. Signboard, casseṭe cover, cauk phaw ti bantuk zong ka suai peng. Keimah tein private sianginn ka dirh hnu tu cun caan ka ngeih ti lo caah a herh taktak, an ka fial mi maw, exhibition ca ti dah lo cu ka suai kho ti lo.

CHINLAND GUARDIAN : Mizoram cozah nih na zuksuaimi piahpuai an tuah i Mizoram sianginn zongah cawn ding tiangin ruahnak an ngei tiah kan theih. A kong tam deuh na kan chim kho hnga maw?
Vapual: Kan ngakchiat lio te hin ka pa nih Shwe Thway cartoon cauk hi a rak kan lakpiak i tang 3 ka cawm hin Kawlca hi ka duh deuhmi pawl cu ka rak i leh khawh. A suai tu hi Thantlang Mekazin ah 1982 kum ah khan ka rak suai hmasa bik. Rangoon siangin kan kai khan Chokhlei mekazin ah tawlreltu ka si khan cartoon cu ka peh na tein cartoon cu a hlei in ka cawng hlei lo.

Zuksuai kaa manh theng ti lo i ka um har caan paoh ah ka suai. Aho rel ding zong ah ka hei ti hlei lo. Ka palh lo ah cun Rungcin email group ah 2002 kum khan ka rak thlah. Kha ti te khan ka zuam chin lengmang i atu tiang ka pehmi hi a si. Laiholh te lawng in ka ṭial tawnmi a si i ka unaupa H. Hmun Siam nih Luseiholh in let u sih a ti i, cuticun Luseiholh in 2003 kum ah cauk hmete in ka rak chuah (saram dawtnak lei). Cucu Mizoram Cozah Deputy Speaker nih a ka onchuahpiak. Mizoram i a voi khatnak a si lai tiah ka zumh. Mah hlan deuh cun cartoon he a peh tlaimi cauk khat thup in ka cawk i ka cawn, ka suai, ka thai. TV zong ahhin cartoon channel hi ka zoh huam tuk i an ka sawi tawn. Milai upa pi nih an ka ti i a deh deh khat tal nan suai in nan cawlter kho lai maw ka ti tawn hna.

Cuticun 2009 kum ah khan 1st solo wildlife cartoon exhibition kha ka tlamtlinh khawh. Mizoram Chief Secretary Pu Vanhela Pachuau nih a ka honpiak i Cheif minister Pu Lal Thanhawla te nu pa le cozah rianṭuan lutlai tampi nih an rak ka conglawmh ngai. Pu Hawl nih cun Education Department hruaitu pawl ka chimhpi hna lai i nangmah he kan i tong te tuah hna lai, cawn ding ah tuah awk a ṭhat ah cun tuah kho u sih ti ka duh a ka ti. Cucu daily news zongah an langhter. Atu tiang cu cozah an i manh tuk lem lo caah cukha ka va ti rih lem lo. Timhlamhnak tu cu kaa manh can tete ah ka rak ngei ve.

CHINLAND GUARDIAN : Zuksuaimi kong he pehtlai in Mizo mipi le Chinmi (Burma) nih ‘response’ le ‘appreciate’ kan tuahning na kan hmuhning na kan chim kho hnga maw?
Vapual: Zuksuai he pehtlai in kan mipi hi kan tlawm tuk pin ah a hngal thiammi chinchin cu tlawmpal te lawng kan si caah tha cu a chia ko. Pawcawmnak ding ah cun Fine Art hi cu a si kho rih lo tluk a si. Signboard suai menmen tete i pawcawmnak kawl ko lo ah cun a har ko. Kan ram a har caah hi bantuklei pahrang a ngei komi zong nih va cawn i timhnak cun tangka kawl hi a biapi tiah kan ruahnak a kal caah a poi ngaingai tiah ka ruah. Na tein lungdongh thai ding cu a si lem lai lo.

CHINLAND GUARDIAN : Cartoon na suaimi pawl hi mipi nih an duh ngai i nih a chuah lawng si loin sullam a ngei. Nangmah nih tah a hnu i na zoh than ah na nih a chuak tawn ve maw?
Vapual: Keimah lawng nih ka hmang ve. Ka philh cia mi ka zoh ṭhan ah hin ka nii leen ṭhan va tawn ko.

CHINLAND GUARDIAN : Atu tiang cartoon na suaimi dihlak zeizahdah a si hnga?
Vapual: Cartoon hi a phunphun hei ti ko ning law, nunphung, biaknak, dothlennak , fimcawnnak, saram dawtnak ti lei ka hei suai dih pah i ka kutneh aa telnak mekazin, journal, news hei ti bantuk ah hin ka hngalh khawh ning ah cauk phun 25 leng a si cang lai dah, (email i an laak chin i cazual an chuahmi chim loin) Mizoram le kan ram chung chuakmi ah. Cartoon hrimhrim ka suaimi hi 2000- 3000 kar hi cu a si cang lai tiah ka zumh.

CHINLAND GUARDIAN : Nangmah na siaherhmi chap le chim na duhmi
Vapual: Kan miphun i hi bantuk pahrang a ngeimi ngakchia an tam tuk ko. Lam kan hmuhpiak lo hna caah a si. Nanmah cio zong ka ngakchiat lio ah cun ka rak huam tuk nain a ti mi nan um ko lai. Hi hna pawl hi thazaang pek thiam in cawnnak lei hna ah kalter kho hna u sih law ti hi ka saduhthah nganpi a si.

Cun atu i Mizo holh i ka chuahmi saram dawtnak ka suai ciami hi kan holh tein chuah khawh i a lak in Laitlang ah phaw kho hna u sih law mi tampi thinlung ah rian tha a tuan hrim lai ti ka zumh ko nain ka dirhmun nih a tlinh bak lo i a poi ngai ka ti. Email i nan rel tawnmi hna zong hi a rel lomi mi tam deuh nih an rel khawhnak hnga tuaktan a hau ka ti. Direct i i cawnpiak kan duh cio lo caah nihchuak pah tungmi bia tawi tete hi cu aho paoh nih kan pom ko lai.

Posted in: Itonnak